Initiatieven rond mentale gezondheid tijdens de COVID-19-pandemie

De coronacrisis heeft ook een grote impact op ons mentale welzijn. Dit geldt voor de algemene bevolking, maar eveneens voor de zorgverleners en patiënten.

Dr. Jürgen De Fruyt deelt twee initiatieven rond mentale gezondheid die het ziekenhuis het afgelopen jaar organiseerde: psycho-emotionele ondersteuning van medewerkers en de oprichting van een psychiatrische COVID-afdeling.

Psycho-emotionele ondersteuning van zorgverleners

Uit een recente enquête van Sciensano blijkt dat de algemene tevredenheid van mensen over hun leven tijdens het coronajaar 2020 sterk gedaald is ten opzichte van 2019. Bovendien kampen meer mensen met angst en depressie. Wat hierbij opvalt, is dat dit vooral jonge mensen treft.

Ook zorgverleners werden specifiek door Sciensano bevraagd. Zorgverleners voelen zich door chronische stress veel minder goed in hun vel dan in het jaar voor de coronacrisis. Er is ook een impact op professioneel vlak. 1 op de 5 zorgverleners denkt er soms aan om te stoppen met het uitoefenen van hun beroep, terwijl dat in normale omstandigheden maar 1 op 10 is. Mensen voelen zich meer geïsoleerd op het werk en minder deel van een team. Ze vertonen bovendien ook meer lichamelijke klachten. De nood aan ondersteuning blijkt zeer hoog te zijn, zowel door familie en vrienden, als door collega’s en leidinggevenden.

Actiepunten voor het ziekenhuispersoneel

In het ziekenhuis zijn enkele concrete initiatieven genomen, waarbij we op een laagdrempelige manier zorg willen bieden aan onze medewerkers. We hadden reeds voor de coronacrisis actiepunten opgesteld rond het mentaal welzijn van het ziekenhuispersoneel. In 2020 zijn deze in een stroomversnelling terechtgekomen als gevolg van de pandemie.

Ook na COVID zal het belangrijk zijn om hier blijvend op in te zetten. Uit andere acute stress-situaties, denk aan de aanslagen van 9/11, blijkt namelijk dat dergelijke trauma’s vaak nog lang nadien psychologische problemen geven.

Enkele concrete actiepunten

1
Ondersteuning voor wie op een COVID-19-afdeling werkt. Zorgverleners konden op het hoogtepunt van de crisis de klok rond psychologische hulp vragen. Klinische psychologen gingen ook langs op de afdeling zelf.
2
Communicatie rond preventie. Onder andere via brochures geven we medewerkers tips en advies rond mentale gezondheid op de werkvloer. Bijvoorbeeld: waar ze op moeten letten, wat ze kunnen doen bij problemen en bij wie ze terecht kunnen. Want veel tips die we normaal geven, zoals zorgen voor elkaar, zijn nu eenmaal veel moeilijker gezien de huidige omstandigheden. Zoals een losse babbel met collega’s tijdens de koffiepauze.
3
Meldpunt voor incidenten. Een incident waarbij de patiënt slachtoffer is, zoals verkeerde medicatie of een suïcidepoging, heeft ook een grote impact op de hulpverlener. Via een meldpunt willen we hen verdere ondersteuning bieden.
4
Opleiding voor leidinggevenden in de zorg. Klinische psychologen geven tips mee rond zelfzorg en zorg voor het team.
5
Opleiding morele veerkracht. Tijdens deze opleiding krijgen medewerkers handvaten mee om morele stress om te zetten in morele veerkracht.
6
Opleiding hartcoherentie. Diverse zorgverleners werden getraind tot hartcoherentiecoach. Zo kunnen zij niet alleen patiënten maar ook medewerkers helpen om deze ademhalingstechniek rond stressvermindering toe te passen.

Andere actiepunten staan omwille van de coronacrisis tijdelijk on hold, zoals de opleidingen mindfulness en emotionele flexibiliteit, en de uitbouw van een collegiaal ondersteuningsteam bij incidenten die uit de hand lopen.

Zijn er meer meldingen van zorgverleners?

Ik heb de indruk dat zorgverleners nog te weinig beroep doen op psychologische hulpverlening. Als je het op de werkvloer bevraagt, merk je nochtans dat de coronacrisis weegt op de mensen.

Aparte COVID-19-afdeling voor patiënten met psychiatrische kwetsbaarheid

Tijdens de eerste lockdown begin 2020 werd niet-essentiële zorg tijdelijk stopgezet. Er was minder vraag naar opname en in overleg met het behandelend team kozen een aantal patiënten voor gepland ontslag. Hierdoor kwam er bedcapaciteit en dus ook personeel vrij.

We hebben toen beslist om hier een COVID-afdeling op te richten, speciaal voor personen met zowel een psychiatrische problematiek als een COVID-besmetting. Hun psychiatrische problematiek moest ernstig genoeg zijn om een opname te verantwoorden, en hun lichamelijke toestand moest ondanks hun coronabesmetting voldoende stabiel zijn om op de psychiatrische afdeling te kunnen verblijven.

Therapie op maat

De psychiatrische begeleiding van deze patiënten moest vanzelfsprekend op een andere manier ingevuld worden. In de eerste plaats omdat een aantal patiënten nog altijd lichamelijk vrij ziek waren door hun infectie. Sowieso is het niet evident om therapie te geven in de context van mondmaskers en social distancing. Ook konden patiënten niet naar buiten en geen bezoek ontvangen van familie en vrienden. Wat toch vrij ingrijpend was, zeker aangezien wij in normale omstandigheden zeer intensief samenwerken met de context. De begeleiding was bovendien individueel, terwijl we normaal ook regelmatig groepstherapie houden.

Enthousiasme onder collega’s

Al deze initiatieven rond mentale gezondheid in het ziekenhuis waren niet mogelijk geweest zonder het enthousiasme van de medewerkers uit de verschillende diensten, o.a. Klinische Psychologie, Psychiatrie en de Preventiedienst psychosociaal welzijn. Het is inspirerend om te zien hoe mensen en diensten in crisissituaties boven zichzelf uit stijgen en zaken realiseren waar er in normale tijden jaren voor nodig zijn.