Nieuwe behandeling voor terminaal nierfalen

De voordelen van thuishemodialyse voor de nierpatiënt

Nierpatiënten die lijden aan terminaal nierfalen kunnen geholpen worden via nierdialyse. Sinds eind 2018 hebben patiënten van het AZ Sint-Jan ook de mogelijkheid om hun hemodialysebehandeling zelfstandig thuis uit te voeren. Dr. Hans Van Der Meersch van de dienst Nefrologie en infectieziekten licht toe hoe thuishemodialyse in zijn werk gaat en wat de voordelen zijn voor de patiënt.

Wanneer is nierdialyse noodzakelijk?

De nieren zuiveren ons bloed van afvalstoffen én zorgen ervoor dat de hoeveelheid water in het lichaam in evenwicht blijft. Bij terminaal nierfalen kunnen de nieren dit echter niet meer zelfstandig.

De meest frequente oorzaken van terminaal nierfalen zijn suikerziekte en hoge bloeddruk, maar ook ontsteking, blokkade van de urinewegen en erfelijke nierziekten kunnen aan de basis liggen.

Nierfalen kan zeer geleidelijk evolueren over verloop van meerdere jaren, maar kan ook vrij plots optreden. Wanneer de nieren minder dan 10 tot 15% functioneren, is de situatie bijzonder ernstig en zal dit zonder behandeling tot een levensbedreigende toestand leiden.

Een nierfunctievervangende therapie is dan noodzakelijk. We nemen in dit geval de werking van de nieren over. Hoe doen we dit concreet? We zuiveren eigenlijk het bloed van de nierpatiënt.

Er zijn twee mogelijkheden:

1
Hemodialyse of kunstnierbehandeling
2
Peritoneaaldialyse of buikspoeling

Hoe verloopt hemodialyse?

Via een dialysemachine wordt het bloed van de patiënt gezuiverd. Om het bloed te kunnen zuiveren is een goede toegangsweg tot de bloedbaan nodig. In de meeste gevallen kan met een kleine ingreep een arterioveneuse (AV) fistel aangelegd worden. Dit is een verbinding tussen een slagader en een ader, zodat de ader opzwelt en het bloed goed kan doorstromen. Wanneer dit niet mogelijk is, plaatsen we een permanente katheter in de hals.

Het bloed stroomt vervolgens met behulp van de dialysemachine door een kunstnier, een soort filter. De machine zuivert het bloed, waardoor het gezuiverd terug in het lichaam terechtkomt.

Wat is peritoneaaldialyse?

Bij peritoneaaldialyse of buikspoeling wordt het bloed gezuiverd door middel van een speciale dialysevloeistof. Deze vloeistof stroomt via een katheter naar de buikholte. Zo worden afvalstoffen en overtollig vocht verwijderd.

Welke therapie heeft de voorkeur?

Hemodialyse en peritoneaaldialyse zijn evenwaardige behandelingsmogelijkheden. De keuze tussen beide mogelijkheden wordt gemaakt na overleg tussen patiënt en de behandelend arts.

Waarom kiezen voor thuishemodialyse?

Het is ook mogelijk om hemodialyse zelfstandig thuis uit te voeren. Dit verhoogt de levenskwaliteit van de patiënt aanzienlijk. Je kan namelijk veel flexibeler je dialyses thuis inplannen en je hoeft niet op vaste momenten naar het ziekenhuis te gaan.

Ook op medisch vlak zijn er veel voordelen. We kunnen thuis namelijk een behandeling op maat voorschrijven: door frequentere, langere of nachtelijke dialyses is een nog betere bloedzuivering mogelijk.

De belangrijkste medische voordelen van thuishemodialyse

Door frequentere en/of nachtelijke thuishemodialyses merken we verschillende medische voordelen voor de nierpatiënt.

1
Minder strikt dieet. Patiënten kunnen weer meer voedingsmiddelen eten die ze voordien moesten mijden of minderen. Zoals kalium- en fosforrijke voeding, denk onder andere aan kaas, soep en verschillende fruit- en groentesoorten.
2
Minder medicatie. Vaak kunnen patiënten een aantal medicijnen die vaak worden voorgeschreven voor dialysepatiënten, zoals fosforbinders (om een teveel aan fosfor in het bloed te voorkomen) of bloeddrukverlagende medicatie, afbouwen.
3
Vermijden van hartproblemen. Dankzij frequentere dialyses thuis zien we vaak een verbeterde bloeddrukcontrole en minder verdikkingen van de hartspier.
4
Minder bloeddrukdalingen. De gewichtstoename tussen sessies blijft beperkt bij thuishemodialyse. Hierdoor krijg je minder bloeddrukdalingen.

Hoe worden patiënten voorbereid op thuishemodialyse?

Patiënten moeten aan een aantal voorwaarden voldoen om in aanmerking te komen voor thuishemodialyse.

Op medisch vlak is het belangrijk dat hun hartfunctie stabiel is. Ook moeten ze over de fysieke mogelijkheden (zicht, motoriek, etc.) beschikken om een dialysebehandeling volledig autonoom uit te oefenen.

Daarnaast is ook motivatie cruciaal. Patiënten moeten namelijk een uitgebreide opleiding volgen en dragen een belangrijke verantwoordelijkheid bij hun eigen dialysebehandeling.

Stap 1: de woning voorbereiden

Voor we kunnen van start gaan, moet eerst de woning van de patiënt aangepast worden. Het hemodialysetoestel heeft een aparte watervoorziening én een apart elektriciteitscircuit nodig. Tijdens een thuisbezoek van ons team wordt dit alles bekeken.

Stap 2: opleiding in het ziekenhuis

Om de patiënt optimaal voor te bereiden op de eigenlijke hemodialyse voorziet het ziekenhuis een uitgebreide opleiding van 3 sessies per week gedurende 6 à 8 weken. De opleiding vindt plaats in het ziekenhuis in een aparte dialysezaal onder begeleiding van het thuishemodialyse-team.

Er is bijzondere aandacht voor de verschillende veiligheidsaspecten van de behandeling en de aanpak van onverwachte situaties. Zo willen we het risico op complicaties in de thuissetting tot een minimum beperken.

Na de opleiding is de patiënt in staat om de hemodialyse volledig zelfstandig thuis uit te voeren.

Wat is de ambitie van AZ Sint-Jan op vlak van thuishemodialyse?

In 2018 werd slechts minder dan 1% van de dialysepopulatie in Vlaanderen behandeld via thuishemodialyse. De ambitie van het AZ Sint-Jan is om de thuisbehandeling blijvend aan te bieden en verder uit te bouwen. We willen in de toekomst graag samenwerken met omliggende ziekenhuizen om de opleiding voor thuishemodialyse aan zoveel mogelijk geïnteresseerde patiënten aan te bieden.